Efektywna gospodarka energetyczna w zakładach przemysłowych nie jest dodatkiem do działalności produkcyjnej, lecz jednym z kluczowych elementów utrzymania konkurencyjności. Koszty mediów – zwłaszcza energii elektrycznej i cieplnej, należą do istotnych pozycji w budżecie przedsiębiorstwa. Celem każdego zakładu jest prowadzenie działalności przy możliwie najniższych kosztach, wymaga to zarówno kontroli zużycia, jak i świadomego planowania inwestycji oraz procesów technologicznych.
Zużycie energii jest naturalnym elementem rozwoju gospodarczego – im bardziej rozwinięte państwo, tym większe jest jej zużycie na mieszkańca. W skali pojedynczego przedsiębiorstwa wysoka energochłonność jednak nie zawsze jest oznaką rozwoju, lecz często sygnałem nieefektywności. Dlatego tak istotne jest, aby zakłady przemysłowe potrafiły nie tylko analizować swoje potrzeby energetyczne, ale również reagować na zmieniające się warunki rynkowe, regulacyjne i technologiczne. Świadome zarządzanie energią pozwala: ograniczać straty, stabilizować koszty produkcji i lepiej wykorzystywać dostępne zasoby, co wprost przekłada się na wynik finansowy i odporność przedsiębiorstwa na wahania rynku.
W ujęciu ogólnym ,obszary działania z zakresu zwiększenia efektywności gospodarki energetycznej podzielono na 3 grupy:
1. Procesy technologiczne – monitorowanie zużycia energii, mediów i surowców pozwala ocenić wydajność procesów, wykrywać nieprawidłowości i planować modernizacje. Integracja urządzeń w jednym systemie umożliwia analizę pracy linii produkcyjnych oraz sporządzenie szczegółowej charakterystyki pracy zakładu. W oparciu o zebrane dane możliwe jest:
zaplanowanie inwestycji usprawniających wraz z obliczeniem szacunkowych korzyści, potencjalnej stopy zwrotu,
wyznaczenie kosztów wykonania danej usługi przekładającej się na cenę danego dobra,
zidentyfikowanie maszyn i urządzeń energochłonnych, identyfikowanie nieprawidłowości w procesie.
2. Optymalizacja kosztów energii elektrycznej – korzystne ceny energii elektrycznej to fundament rozwoju przemysłowego. Doświadczenia ostatnich lat jednoznacznie wskazały na narastającą skalę problemu podkreślając, jak ważna jest elastyczność energetyczna. Zmienność cen energii elektrycznej oraz, np. zwiększająca się opłata mocowa o ponad 50% w roku 2026 skłaniają do szerszego i bardziej strategicznego podejścia do zarządzania energią elektryczną. [1]
Przedsiębiorstwa mogą obniżać koszty, dzięki:
lokalnej produkcji energii ze źródeł OZE bądź jednostek konwencjonalnych,
prowadzeniu harmonogramu pracy z uwzględnieniem kosztów energii na TGE (Towarowa Giełda Energii),
optymalizacją warunków kupna i sprzedaży energii ze spółką obrotu w korzystnym dla zakładu wariancie,
zmniejszeniu opłat dystrybucyjnych, na skutek:
- optymalizacji ilości punktów poborów energii oraz poziomu mocy umownej,
- optymalizacji profilu poboru energii przez zakład,
- obniżeniu opłaty mocowej,
- kompensacji poboru energii biernej,
- doboru najefektywniejszej taryfy dystrybucyjnej.
uczestnictwu w rynku energii, świadczeniu usług bilansujących lub elastyczności.
Prowadzenie aktywnego zarządzania kosztami energii w zakładzie jest procesem niezwykle istotnym i perspektywicznym. Niejednokrotnie wymagającym pewnych nakładów inwestycyjnych, aby osiągnąć wymagany efekt. Stale rosnący udział energetyki rozproszonej w Polsce wskazuje trend, w ramach którego zakłady przemysłowe powinny stanowić pewnego rodzaju element systemu elektro-energetycznego. Zakłady zachęcane są do dyspozycyjności, jeśli chodzi o wyłączenia części swoich jednostek konsumujących energię na wezwanie OSD (Operator Sieci Dystrybucyjnej) czy też przenoszenia głównych poborów energii na godziny nocne. Część powyższych działań możliwe jest jedynie poprzez eksploatację odpowiednich jednostek OZE (np. PV, magazyny energii), będących w stanie rozkładać główne obciążenie energetyczne zakładu w czasie.
3. Instalacje utrzymania budynku – instalacje utrzymania budynków przemysłowych odróżnia od obiektów cywilnych ich rozmiar, konstrukcja, charakterystyka pracy oraz wymogi prawne. Zapewnienie komfortu termicznego oraz krotności wymiany powietrza w hali przemysłowej, wymaga innych metod niż budownictwie cywilnym. W celu usprawnienia systemu najlepszym punktem wyjścia okazuje się przeprowadzenie przeglądu instalacji pod względem ich efektywności energetycznej.
3.1 Usprawnienia pasywne
audyty energetyczne wraz ze wdrożeniem optymalnego scenariusza inwestycji, np. poprzez: termomodernizację, wymianę urządzeń na nowe o wyższej klasie energooszczędności,
wprowadzenia instalacji odzysku energii z HVAC (Heating, Ventilation, and Air Conditioning) , poprzez zastosowanie systemów rekuperacji, regeneracji powietrza, czy też montaż gruntownego wymiennika ciepła GWC – jako magazynu ciepła,
wprowadzenie strefowego systemu regulacji temperatury ze względu na warunki pracy oraz przeznaczenie pomieszczenia, wybór rozwiązania uwzględniający rozkład temperatury w pomieszczeniu, celem zapewnienia komfortu termicznego pracownikom oraz spełnienia norm, przy możliwie niskim nakładzie energetycznym,
usprawnienia procesów technologicznych, takich jak: wytwarzanie ciepła, chłodu czy sprężonego powietrza poprzez zmniejszenie strat przesyłowych oraz zoptymalizowanie procesu, dzięki urządzeniom o przystosowanej mocy do instalacji przy możliwie niskiej bezwładności układu.
3.2 Aktywne zarządzanie
Sterowanie HVAC, oświetleniem i innymi instalacjami w systemie BMS (Building Management System), pozwala unikać kolizji między instalacjami, dostosowywać parametry do warunków środowiskowych i obecności personelu oraz utrzymywać jak najniższe zużycie energii przy wystarczającej wydajności systemu. Obowiązkowe audyty energetyczne oraz nowe wymagania wynikające z dyrektywy EPBD 2024 (m.in. wskaźnik SRI) będą coraz mocniej promować inteligentne systemy zarządzania energią w budynkach. [2]
Świadome zarządzanie kosztami oraz zużyciem energii obejmuje działania zarówno skomplikowane technologicznie, jak i organizacyjnie. Niejednokrotnie wymagające znacznych nakładów finansowych modernizacje systemów, nie zawsze są jednak najefektywniejszymi rozwiązaniami. W zarządzaniu energią istnieją również działania praktycznie bez kosztowe, które przy dobrych praktykach oraz odpowiedniej analizie pozwalają na znaczne oszczędności energii oraz środków finansowych.
HEION ENERGY
nr tel: +48 532 545 770
mail: heion@heionenergy.pl
Bibliografia:
[1] Informacja nr 58/2025 – Informacje Prezesa URE – Urząd Regulacji Energetyki
[2] https://termoanaliza.pl/blog/Co-to-jest-wskaznik-sri.html